Jakie opcje mają pacjenci w leczeniu nadwagi i otyłości poza dietą

Zmiana sposobu odżywiania jest ważnym elementem redukcji masy ciała, lecz nie rozwiązuje wszystkich problemów, z którymi mierzą się pacjenci. Nadmiernej masie ciała mogą towarzyszyć zaburzenia gospodarki glukozowej, nieprawidłowy profil lipidowy, nadciśnienie, stłuszczenie wątroby, mała aktywność fizyczna czy problemy z kontrolą apetytu. Znaczenie mogą mieć również niewystarczająca ilość snu, stres, choroby hormonalne i dotychczasowe doświadczenia z restrykcyjnymi dietami, dlatego leczenie nadwagi i otyłości powinno obejmować kilka równoległych działań, których celem jest dodatkowo poprawa funkcjonowania organizmu. Dieta pozostaje jednym z narzędzi, jednak nie powinna być jedynym.

Jak diagnostyka zmienia leczenie nadwagi i otyłości?

Dwie osoby o podobnej masie ciała mogą wymagać zupełnie innego postępowania. U jednej największym problemem będzie mała aktywność i stopniowe zwiększanie masy ciała, u drugiej przeważą na przykład się zaburzenia glikemii (sytuacja, w której poziom cukru we krwi jest zbyt niski lub zbyt wysoki), nadciśnienie lub nieprawidłowe wyniki badań metabolicznych, które pozwalają wykryć między innymi insulinooporność, cukrzycę, zaburzenia lipidowe, choroby tarczycy czy stłuszczenie wątroby. Z tego powodu wywiad medyczny to pytania między innymi o dotychczasowe próby odchudzania, codzienną aktywność, sposób żywienia, stosowane leki oraz choroby współistniejące. Ważna jest także analiza składu ciała, która daje dodatkowe informacje o budowie organizmu.

Znaczenie mają również badania laboratoryjne. W zależności od sytuacji lekarz analizuje między innymi morfologię, a także wyniki badania poziomu glukozy na czczo, insuliny, TSH, enzymów wątrobowych, amylazy i lipazy. U pacjentów z cukrzycą lub stanem przedcukrzycowym zakres oceny zwykle obejmuje także hemoglobinę glikowaną, profil lipidowy oraz funkcję nerek.

Diagnostyka pozwala zobaczyć, czy nadmiernej masie ciała towarzyszą problemy wymagające osobnego leczenia oraz czy plan redukcji jest odpowiednio dobrany. Innej aktywności będzie potrzebować osoba bez chorób współistniejących, a innej pacjent z ograniczoną wydolnością lub dolegliwościami stawów.

Jakie opcje poza dietą obejmuje leczenie nadwagi i otyłości?

Po ocenie stanu zdrowia można zdecydować, które elementy warto włączyć do postępowania.

• Aktywność dopasowana do aktualnych możliwości – ruch nie musi zaczynać się od intensywnych treningów, na początek często wystarczy regularny marsz i ćwiczenia wzmacniające. Rodzaj aktywności można dostosować do kondycji, stanu stawów oraz chorób współistniejących. Ruch wspiera redukcję masy ciała, wpływa korzystnie na wrażliwość tkanek na insulinę i pomaga chronić tkankę mięśniową podczas chudnięcia.
• Farmakoterapia przy określonych wskazaniach – leki przeciwotyłościowe mogą zostać rozważone po kwalifikacji lekarskiej, są to głównie preparaty ograniczające wchłanianie tłuszczów, a także preparaty wpływające na kontrolę apetytu, w tym analogi GLP-1, które spowalniają opróżnianie żołądka i naśladują naturalny hormon GLP-1, działający na ośrodki sytości w mózgu.
• Leczenie problemów metabolicznych – jeżeli pacjent ma stan przedcukrzycowy, cukrzycę typu 2, zaburzenia lipidowe lub nadciśnienie, nie powinny one pozostawać poza głównym planem postępowania. Ich kontrolowanie jest częścią opieki nad pacjentem z nadmierną masą ciała.
• Opieka diabetologiczna – ma szczególne znaczenie, gdy masa ciała łączy się z zaburzeniami gospodarki węglowodanowej lub zespołem metabolicznym. Lekarz monitoruje wyniki badań, dostosowuje leczenie cukrzycy oraz ocenia zmiany zachodzące podczas redukcji masy ciała.
• Edukacja dotycząca głodu, sytości, snu i stresu – wiedza o czynnikach wpływających na apetyt pomaga lepiej rozumieć własne reakcje. Dzięki temu pacjent rozumie, że trudności w realizowaniu planu wynikają z czegoś innego niż z braku konsekwencji.

Takie podejście pokazuje, że opcja „poza dietą” to zestaw działań dobranych do przyczyny problemu i aktualnego stanu zdrowia. Zmienia się również rola samego pacjenta. Zamiast stale rozpoczynać kolejne diety, może on obserwować konkretne parametry i wspólnie z lekarzem ustalać, czy i które elementy wymagają modyfikacji.

Kiedy farmakoterapia wspiera leczenie nadwagi i otyłości?

Leczenie farmakologiczne budzi zainteresowanie, ponieważ oddziałuje na mechanizmy o wiele bardziej złożone niż podejście do przestrzegania diety. Nie jest jednak metodą przeznaczoną automatycznie dla każdej osoby, która chce zmniejszyć masę ciała. Decyzję o zastosowaniu leku podejmuje lekarz po ocenie wskazań i przeciwwskazań.

Niektóre preparaty stosowane w leczeniu otyłości mogą wpływać na kontrolę apetytu, inne ograniczają wchłanianie części tłuszczu w przewodzie pokarmowym. Wybór polega na dobraniu odpowiedniego preparatu i dopasowaniu terapii do sytuacji klinicznej danej osoby. Farmakoterapia nie powinna być traktowana jako sposób na ominięcie pozostałych elementów składających się na zdrowy styl życia. Jej rolą może być ułatwienie procesu redukcji tam, gdzie są odpowiednie wskazania medyczne. Nadal istotne pozostają ruch, sposób żywienia oraz kontrola chorób metabolicznych.

Znaczenie ma też monitorowanie leczenia. Lekarz ocenia zmianę masy ciała, lecz również tolerancję preparatu i ewentualne działania niepożądane. Jeżeli terapia nie przynosi oczekiwanej odpowiedzi lub pojawiają się problemy, strategię można zmienić, przy braku przeciwwskazań dobrać inny preparat albo wykonać dodatkowe badania diagnostyczne.

Co warto monitorować podczas leczenia nadwagi i otyłości?

Zwykła waga łazienkowa dostarcza tylko informacji o masie ciała, natomiast urządzenia specjalistyczne oraz badania krwi pokazują, jak zmienia się skład ciała oraz czy jednocześnie poprawiają się parametry metaboliczne. Z tego powodu podczas terapii znaczenie mogą mieć również kontrole lekarskie i badania laboratoryjne.

W zależności od problemów występujących u pacjenta monitoruje się między innymi:

• masę i skład ciała,
• poziom glukozy oraz hemoglobinę glikowaną,
• profil lipidowy,
• parametry związane z funkcją wątroby i nerek,
• tolerancję stosowanego leczenia.

Dzięki temu można zauważyć poprawę, której nie pokazuje wyłącznie tempo utraty kilogramów. Pacjent może na przykład nadal redukować masę ciała powoli, a jednocześnie uzyskiwać korzystniejsze wyniki glikemii czy profilu lipidowego.

Regularna ocena daje też możliwość wcześniejszego wykrycia sytuacji, w której dotychczasowe postępowanie przestało przynosić rezultaty. Zamiast uznawać zastój za porażkę, można sprawdzić, czy potrzebna jest zmiana w codziennej aktywności, uzupełnienie leczenia farmakologicznego lub sposobu prowadzenia terapii.

Dlaczego leczenie nadwagi i otyłości warto traktować jako proces?

Nadmierna masa ciała rzadko pojawia się w ciągu kilku dni czy tygodni, dlatego jej redukcję również należy oprzeć na długofalowych działaniach. Istotne jest wdrożenie postępowania, które można modyfikować wraz ze zmianą stanu zdrowia. Czasami pierwszym ważnym rezultatem jest poprawa glikemii, większa wydolność podczas chodzenia albo lepsza kontrola choroby współistniejącej, a zauważalna redukcja masy ciała nastąpi w bardziej odległej perspektywie.

Takie podejście odsuwa uwagę od kolejnych krótkotrwałych diet i pozwala patrzeć na terapię szerzej. Ruch, farmakoterapia, opieka lekarza specjalisty, kontrola powikłań oraz edukacja odpowiadają na różne zagadnienia dotyczące tego samego problemu. W RENEW Clinic w Białymstoku leczenie nadwagi i otyłości uzupełnione jest często o współpracę z certyfikowanym lekarzem otyłości, z oceną stanu metabolicznego, analizą składu ciała i doborem dalszego postępowania do sytuacji konkretnego pacjenta.

Najczęściej zadawane pytania